dietmoi's Site

Áp dụng tiêu chuẩn ngành 14 TCN 88 - 93, yêu cầu xử lý mối tại các khu vực khác nhau là khác nhau, do vậy, nội dung công nghệ xử lý phòng trừ,  Diệt mối đ­ược chúng tôi chia ra nh­ư sau:

1. Đối với các tổ mối ở trong khu vực thân đập

Yêu cầu xử lý mối trong khu vực này: diệt chết các đàn mối, phụt dung dịch sét lấp bịt các hang rỗng và hệ thống hang giao thông do mối gây ra trong nền đập, do vậy các công tác xử lý mối bao gồm:

1.1. Khoan tạo lỗ

- Trên mỗi tổ, khoan một lỗ vào tâm tổ.

- Độ sâu hố khoan đến đáy của tổ.

- Dùng máy khoan guồng xoắn YKB 12/25 do Nga chế tạo và đã đ­ược cải tiến, độ dài cần khoan là 1m.

- Mỗi kíp khoan 0,5m. Phoi khoan đ­ược đ­ưa ra cách lỗ khoan từ 0,2-0,5m để tránh lỗ khoan khỏi bị lấp khi rút cần khoan, sau khi rút cần khỏi hố khoan, miệng hố đư­ợc che chắn tránh sụt lở.

1.2. Phụt thuốc Diệt mối và dung dịch vữa sét lấp bịt tổ mối

Thiết bị sử dụng cho quá trình này là thiết bị phụt liên hoàn của công ty Cổ phần Vật tư, thiết bị và xây lắp Giang Sơn. Địa chỉ: 164 Nguyễn Thị Duệ – Thanh Bình – Hải Dương.

1.2.1. Phụt thuốc Diệt mối

Sau khi hoàn tất công tác khoan tạo lỗ, tiến hành công tác phụt thuốc diệt mối trong hố khoan, các bước tiến hành như sau:

- Phễu xả thuốc được đặt sâu vào miệng hố khoan, giữ cố định phễu.

- Thuốc diệt mối được pha sẵn trong bình chứa của hệ thống phụt liên hoàn, sau đó xả áp từ từ vào bình chứa thuốc để đẩy thuốc đến phễu xả. Đối với công tác phụt thuốc Diệt mối, áp lực được tăng dần tới 0,5 at. Thiết bị phụt thuốc được bố trí như­ hình 1.

 Thuốc diệt mối là các loại thuốc được phép sử dụng theo danh mục thuốc bảo vệ thực vật do Bộ Nông nghiệp và PTNT ban hành hàng năm. Nồng độ tuân thủ theo hướng dẫn sử dụng của từng loại thuốc.

1.2.2. Phụt sét lấp bịt tổ mối

- Mục đích: lấp bịt các khoang rỗng do mối gây ra trong nền đập.

- Công việc này đ­ược tiến hành sau công việc phụt thuốc diệt mối.

- Thiết bị phụt vữa gồm: máy tạo vữa, máy tạo áp lực, bình chịu áp lực đựng dung dịch vữa, thiết bị được bố trí nh­ư hình 1. Các công tác đ­ược tiến hành như­ sau:

+ Tạo dung dịch vữa sét: tỷ trọng của dung dịch sét sau khi chế tạo phải đạt đ­ược từ 1,2-1,3g/cm3.

+ Áp lực phụt: tăng áp lực phụt từ từ, áp lực phụt tối đa là 2at. Trong quá trình phụt, Nếu dụng dịch vữa sét phòi ra ngoài theo các hang giao thông thì phải dùng biện pháp thủ công đầm nện mặt phản áp. Đối với những tổ mối có l­ượng vữa phụt >2000 lít thì sau 72 giờ phải phụt bổ xung.

+ L­ượng dung dịch vữa sét phụt mỗi tổ từ 200 - 400 lít, tính trung bình là 300 lít/tổ.

2. Đối với những tổ mối ở môi trư­ờng xung quanh nền đập

- Yêu cầu xử lý mối trong khu vực: chỉ cần  diệt chết các đàn mối mà không phải lấp bịt các khoang rỗng và hệ thống hang giao thông do mối gây ra. Do vậy, các công việc đ­ược tiến hành nh­ư sau:

  + Khoan tạo lỗ tại các vị trí tổ mối (tiến hành như­ công tác 1.1).

  + Phụt dung dịch thuốc Diệt mối (tiến hành nh­ư công tác 1.2.1).

Hàng năm mối gây thiệt hại không nhỏ đến cây trồng (cả trong vườn ươm và trong sản xuất). Các loại cây trồng cạn từ cây lương thực, thực phẩm, ăn quả, đến cây lâm nghiệp đều bị mối phá hại. Để đảm bảo năng suất, chất lượng cây trồng, phải chủ động phòng và Diệt mối  gây hại.

Phòng, trừ mối hại trong vườn ươm

Mối thường hại nặng cây con trong mùa khô, mối tập trung hại ở những nơi có độ ẩm đất 50-60%, có nhiều sản phẩm thực vật bán hoai mục như thân, lá cây khô, rễ cây mục nát... (là thức ăn khoái khẩu của mối). Trong vườn ươm, mối chủ yếu tấn công hạt hoặc hom giống, làm ảnh hưởng không nhỏ tới sinh trường của cây con, giảm chất lượng của cây giống. Ta cần tiến hành một số biện pháp phòng trừ mối hại sau đây:

- Mua thuốc trừ mối dạng bột, đem trộn vào giá thể dùng để cho vào bầu ươm cây giống (gieo hạt giống, ươm hom, hoặc cấy cây con) theo tỉ lệ như hướng dẫn trên bao bì để đề phòng mối xâm nhập vào bầu ươm.

- Trước khi xếp bầu vào luống trong vườn ươm, cần dùng thuốc trừ mối dạng dung dịch phun khắp khu vực vườn ươm, mối phát hiện thấy mùi thuốc sẽ không đến khu vực phun thuốc, tránh được mối tấn công cây con trong giai đoạn này.

- Ngoài ra, cũng có thể dùng thuốc Diệt mối tận gốc, làm hố bẫy mối quanh khu vực định làm vườn ươm trước 1 tháng, cách làm như sau: Khoảng 100-200 m2 đất làm một hố bẫy có kích thước 0,5-0,6m chiều dài, 0,5-0,6m rộng, 0,4-0,6m sâu. Dùng loại thực vật mối thích ăn như rơm, rạ hoặc lá cọ khô, chặt ngắn 0,2-0,3m. Tưới nước đường (đường ăn) nồng độ 5% đủ ẩm vào hố bẫy để dụ mối đến ăn. Lấp đất dày 15-20cm, sau khoảng 15-20 ngày thăm thử, nếu thấy mối đến nhiều, dùng lọ thuốc trừ mối tận gốc (dạng bột mịn có bán tại các cửa hàng bán thuốc BVTV phun vào mối thợ, các con mối nhiễm thuốc, sau 2-3 ngày sẽ chết và sẽ gián tiếp đầu độc nhau khi thuốc dính vào. Khi mối chúa nhiễm thuốc do tiếp xúc với mối thợ khi giao phối sẽ chết và đàn mối bị tuyệt giống, nạn mối được trừ tận gốc trong vòng 6 tháng đến 1 năm. Sau thời hạn trên có thể mối ở các vùng lân cận di chuyển đến, nên ta thường xuyên phải kiểm tra, phát hiện sớm và xử lý kịp thời.

Trừ mối hại cây trồng nơi sản xuất

- Đối với cây ngắn ngày như khoai lang, khoai tây, đậu phộng (lạc),... dùng thuốc trừ sâu: Vibasu 10H; Bam 5H hoặc Basudin 5H, lượng 1-1,2kg/sào Bắc bộ (360 m2), rắc đều vào ruộng khi làm đất, hoặc trộn đều với đất, phân theo rạch hay hốc.

-Đối với cây lâm nghiệp (bạch đàn, thông, phi lao): Cần vệ sinh vườn, rừng trước khi trồng cây con, dọn sạch cành, lá khô, vì cành, lá khô là thức ăn của mối, nhử mối đến.

Khi thấy mối phá hại, ta tiến hành làm hố bẫy mối diệt trừ tận gốc như cách làm đối với trong vườn ươm. Khoảng 500-1.000 m2 vườn rừng đào một hố.

-Dò tìm tổ mối, dùng thuốc Diệt mối tận gốc phun trực tiếp vào trong tổ để trừ mối chúa.

Trồng tăng mật độ, đến khi cây vượt qua giai đoạn hay bị mối hại ta tiến hành tỉa thưa đảm bảo mật độ như đã định.

-Những khu vực nhiều mối, khi trồng rừng tái sinh chọn những cây đề kháng cao với mối như: Keo các loại, lim, lát... Tránh trồng những cây dễ bị nhiễm mối như: bạch đàn, phi lao, thông,...

Tốt nhất nên trồng cây con có bầu nilon chứa giá thể đã trộn thuốc chống mối vào khu vực có nhiều mối hại, khi thuốc hết tác dụng cũng là lúc cây lớn, vượt qua giai đoạn hay bị mối hại.

Mối là loài côn trùng gây hại rất lớn cho các công trình kiến trúc, đê điều, hoa màu… Việc phòng, trừ mối hiện nay chủ yếu bằng hoá chất và các sản phẩm diệt mối hiện đang lưu hành đều ít nhiều gây ảnh hưởng tới môi trường sống.

Việc nghiên cứu và sản xuất thành công các chế phẩm sinh học từ… gạo, ngô và khoai tây có khả năng phòng trừ mối hiệu quả, không gây ảnh hưởng tới môi trường, giá thành phù hợp với người sử dụng là tin vui đối với những “nạn nhân” của mối...

Đào đất tìm… mối

Kỹ sư Trịnh Văn Hạnh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu phòng chống mối nhớ lại, cách đây mười năm, anh cùng nhóm kỹ sư của Trung tâm dắt díu nhau lên những vùng đồi của khu vực Hà Tây đào, bới… tìm những tổ mối đất. Phát hiện khu vực nào có mối làm tổ, cả nhóm thầy trò xúm vào “mổ xẻ” nghiên cứu, phân tích và đề xuất các phương án xử lý tận gốc. Tuy nhiên, các loại thuốc sử dụng diệt mối lúc đó đều sử dụng hoá chất, hầu hết có tố chất độc hại. Vì vậy chỉ sơ xuất nhỏ khiến cho hoá chất bám dính vào người, đều gây tâm lý lo ngại cho anh em trong đội; đã không ít người vì “sợ” đã nói lời chia tay với Trung tâm. Điều này khiến người lãnh đạo nhiều trăn trở: làm thế nào để cán bộ, nhân viên Trung tâm đỡ phải hằng ngày tiếp xúc với hoá chất độc hại? Và ý tưởng nghiên cứu sản phẩm phòng trừ mối không mang tính chất độc hại cho người sử dụng ám ảnh kỹ sư Trịnh Văn Hạnh.
Qua tìm hiểu các tài liệu, có một điều kỹ sư Hạnh nhận thấy, chủng nấm Metarhizium được trong nước và trên thế giới nghiên cứu và áp dụng nhiều trong phòng trừ sâu hại cây trồng. Trong khi đó, Metarhizium luôn có sẵn trong môi trường tự nhiên và chúng chỉ gây bệnh cho các loài côn trùng, không gây bệnh cho người và các loài động vật khác. Một suy nghĩ loé trong đầu, liệu có thể sử dụng chủng nấm Metarhizium vào phòng trừ mối hay không?
Ý tưởng nhanh chóng được nhóm kỹ sư trẻ Trung tâm bắt tay nghiên cứu. Những cuộc thí nghiệm đầu tiên gặp vô vàn khó khăn, bởi chỉ cần thay đổi một lô gạo hay lô khoai tây khác đã đòi hỏi tỷ lệ pha trộn khoáng chất, kitin cấy giống… khác nhau. Mới đầu kinh nghiệm chưa có, cả nhóm loay hoay không tìm ra nguyên nhân, thất bại nối tiếp thất bại như thử thách lòng kiên trì của các kỹ sư trẻ. Nhưng sự day dứt khi chứng kiến cán bộ, nhân viên Trung tâm phải tiếp xúc với hoá chất độc hại, nhất là cứ nghĩ đến những trường hợp cán bộ trong cơ quan mình chịu sức ép không nổi phải xin chuyển công tác, điều đó lại động viên nhóm nghiên cứu nỗ lực hơn nữa.

Ba sản phẩm cho một mục tiêu Diệt mối

Hàng ngàn các thí nghiệm lớn nhỏ cứ nối tiếp nhau, và cuối cùng đưa ra kết quả làm hởi lòng hởi dạ thầy và trò Trung tâm: Điều chế thành công 3 chế phẩm: Metavina 90DP, Metavina 10DP và Metavina 80LS từ chủng nấm metarhizium cho cùng mục tiêu: phòng trừ mối tận gốc không gây ảnh hưởng tới môi trường. Metavina 90DP (dạng thỏi), Metavina 10DP (dạng bột) là chế phẩm được sản xuất bằng phương pháp lên men xốp để phòng trừ một số loài mối gây hại công trình xây dựng, nhà cửa, kho tàng. Còn Metavina 80LS (có dạng dịch thể) được sản xuất trên cơ sở lên men dịch để nhằm phòng trừ các loại mối gây hại đê đập.
Ba sản phẩm của đề tài “Hoàn thiện công nghệ sản xuất chế phẩm Metavina hoạt lực cao để phòng trừ mối” cũng là thành công đầu tiên ở Việt Nam sử dụng chế phẩm sinh học không gây độc hại tới môi trường và sức khoẻ con người trong phòng trừ mối.
Mặc dù mới trong quá trình thử nghiệm, nhưng cả Metavina 90DP, Metavina 10DP và Metavina 80LS đã sớm nổi tiếng. “Khách hàng” đầu tiên là Bộ Văn hoá thông tin đến “cầu cứu” diệt mối bảo vệ di tích đình Kim Liên. Trước đó, nhiều phương pháp diệt mối đã được đưa vào sử dụng tại ngôi đình này, song chỉ được thời gian ngắn, mối lại phát triển trở lại với mức độ phá hoại ngày càng khủng khiếp hơn. Khi các kỹ sư Trung tâm nghiên cứu phòng trừ mối đến thị sát thực tế, các chân cột lim hằng trăm năm tuổi bị mối ăn nham nhở, các kèo cột mục ruỗng… nhìn rất xót xa. Các kỹ sư Trung tâm quyết định sử dụng chế phẩm Metavina 90DP phòng, trừ mối tại đình Kim Liên. Chỉ hơn một tháng sau, toàn bộ mối phá hoại khu vực này bị đánh “tơi tả”.
Tiếp sau đó, Trung tâm nhận hàng loạt “đơn hàng” diệt mối tại các đình, chùa ở Hưng Yên; diệt trừ mối tại các đoạn đê Nam Định, Thanh Hoá… đến các khu chung cư lớn tại Thành phố Hà Nội, và hiện nay đơn hàng mở rộng trong khắp cả nước.
Ưu điểm chung của các chế phẩm này có thể thấy đó là: hiệu quả, an toàn và giá thành rẻ bởi nó sử dụng được nguyên liệu có nhiều trong tự nhiên, trên khắp cả nước. Kỹ sư Trịnh Văn Hạnh cho biết: “Cơm để tạo ra Metavina 90DP và Metavina 10DP bằng công nghệ lên men xốp, còn khoai tây để sản xuất Metavina 80LS bằng phương pháp lên men dịch thể”. Chủng nấm Metarhizium được sử dụng trong các sản phẩm vốn có trong tự nhiên và đã được phân lập. Cơm được ủ trong 12 ngày, sau đó được cấy nấm Metarhizium vào, sấy ở nhiệt độ ổn định thu được một loại cơ chất gồm cơm khô với rất nhiều bào tử nấm màu xanh. Tách các bào tử nấm Metarhizium ra khỏi cơm khô, thu được sản phẩm Metavina 90DP, còn nghiền nhỏ cơ chất trên thu được Metavina 10DP.
Đối với chế phẩm Metavina 80LS, nhóm nghiên cứu sử dụng khoai tây để làm nguồn nguyên liệu sản xuất. Chủng nấm Metarhizium được cấy vào dịch khoai tây, sau đó được đưa vào nồi lên men đặc chủng.
Sử dụng chế phẩm Metavina trong phòng trừ mối hại đê, đập và công trình kiến trúc không gây ảnh hưởng đến nguồn nước ngầm cũng như sức khỏe của người lao động, thay thế hóa chất, góp phần thiết thực trong việc bảo vệ môi trường. Rất tự tin, kỹ sư Trịnh Văn Hạnh cho biết: giá thành sản phẩm hạ so với việc sử dụng những chế phẩm diệt mối khác trên thị trường bởi “chúng tôi liên kết với một số nhà cơ khí học ở Đại học Bách khoa Hà Nội và chế tạo thành công thiết bị, giá chỉ bằng 1/7-1/8 hàng nhập ngoại”; ngoài ra, việc tiết kiệm tối đa lượng nguyên liệu khi chế sản phẩm cũng là yếu tố hạ giá thành sản phẩm.
Hiện nay nhu cầu của thị trường về các sản phẩm này tương đối lớn, tuy nhiên Trung tâm mới sản suất trung bình 50kg Metavina 90DP, 1.500 lít Metavina 80LS, 6-9 tấn Metavina 10DP/tháng. Theo tính toán, lượng này chỉ cung cấp đủ cho đội thi công phòng trừ, Diệt mối của Trung tâm, phân phối một phần cho Công ty Thành Phương (Hà Nội), mà chưa đủ đáp ứng nhu cầu trên thị trường. Trong thời gian tới, Trung tâm có kế hoạch mở rộng dây chuyền sản xuất, tăng công suất mở rộng thị trường cho sản phẩm.
Với tính ứng dụng cao, công trình đã vinh dự được trao giải ba của Giải thưởng Sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam Vifotec 2006.

Khi đặt vấn đề Diệt Mối và phòng mối cho nhà cửa, kho tàng đã xây dựng, có nghĩa là nhà cửa, kho tàng khi xây dựng chưa đựợc phòng mối trước và hiện trạng đang bị mối phá hoại. Trong những trường hợp trên đây, phải diệt được các tổ mối đẫ xâm nhập, sau đó mới áp dụng các biện pháp phòng.

Diệt mối phải được hiểu là phải diệt cả hệ thống tổ trong đó có mối vua và mối chúa, mới “hết gốc” được. Diệt mối tận gốc là có ý nghĩa như vậy.

    Vấn đề tìm tổ mối trong nhà cửa, kho tàng rất phức tạp. chỉ có loài mối “gỗ khô” ta mới có thể phát hiện tổ của nó một cách đơn giản. Tổ của loại này ở ngay trong gỗ, chúng được đục thành các khe dích dắc, vừa khai thác thức ăn vừa làm nơi cư trú. Biểu hiện bên ngoài là chúng đùn những hạt phân ra ngoài như hạt cát người ta còn gọi là mối “đống cát”. Diệt mối loại này chỉ cần dùng thuốc đặc trị mối tiêm trực tiếp vào tổ. Chú ý là bơm thuốc cho thấm sâu vào các khe để thuốc tiếp xúc với mối.

    Các loài mối khác trong công trình trong đó có loài mối nhà (copt-formosanus) tổ phần lớn năm dưới nền nhà hoặc trong ruột panen, tổ phụ có thể xuất hiện ở góc tường, trên trần nhà v.v…

    Vấn đề tìm tổ mối đối với các loài trên ở trong nền công trình phải dùng các phương tiện vật lý như: các chất đồng vị phóng xạ, siêu âm, hoặc đo điện trở v.v.. với các phương tiện này, chỉ có nhân viên chuyên môn mới thực hiện được. Chi phí tốn kém, cho dù có sẵn kinh phí, việc đào bới cũng rất khó khăn. Kho tàng càng lớn, công trình càng phức tạp, càng khó thực hiện.

    Sau đây chúng tỗi giới thiệu phương pháp “diệt mối tận gốc” do viện khoa học việt nam nghiên cứu còn được gọi là phương pháp hoá sinh đã được áp dụng có kết quả vào hàng ngàn công trình, kho tàng của nhà nước trên phạm vi cả nước.

Ưu điểm của phương pháp này là không phải đào bới, hạn chế đến mức tối thiểu sự ô nhiễm, tốn kém và dễ thực hiện.

Diệt mối theo phương pháp hoá sinh
    Trình tự gồm 03 bước:
    Nhử mối;
    Phun thuốc;
    Thu dọn và kiểm tra kết quả.
Nhử mối
    Mỗi cá thể mối rất mềm yếu và rất dễ bị các thiên địch “ bắt sống” như cóc, chim , kiến…nhưng chúng lại có sức phá hoại mạnh ghê gớm, làm sập trần, đổ mái nhà vì số lượng cá thể lớn, lại hoạt động âm thầm kín đáo trong vật bị hại, không gây tiếng động. Nhử mối xuất hiện tập chung. Chúng ta đã biến thế mạnh của mối thành thế yếu để ta chủ động tiêu diệt chúng. Điều này hoàn toàn có thể thực hiện được.
    Mối có khả năng phát hiện nguồn thức ăn từ xa. Mắt của mối lao động và mối bảo vệ bị thoái hoá, không nhìn được nhưng nó có những tín hiệu hoá học, các feromon, người ta đã xác định đựơc 9 tín hiệu hoá học khác nhau như tín hiệu đòi ăn, báo động, phát hiện mồi v.v…do đó chúng có thể nhanh chóng hướng dẫn tập đoàn mối đến nguồn thức ăn. Mối còn khả năng lựa chọn thức ăn, quan sát những khu vực bị mối thấy mối đã bỏ qua nhiều thanh gỗ không “ngon”, trên cùng một thanh gỗ loài mối nhà thường tập chung ăn lớp gỗ sinh trưởng mùa xuân, trừ lại lớp gỗ mùa thu…
    Các loài gỗ khác nhau thường đục các loại gỗ ở trạng thái khác nhau. Loài mối nhà thích ăn gỗ còn tốt, các loài mối đất thích ăn các loại gỗ đã bị nấm mốc xâm nhập, hơi mục…
    Các kết quả thí nghiệm cho thấy loài mối nhà thích ăn các loài gỗ mềm còn mới như thông màu trắng, trám trắng, bồ đề hoặc các sản phẩm có chứa xenlulô như giấy , vải, bã mía. Các loại gỗ trên nếu nhúng qua chất dẫn dụ côn trùng thì mối ăn càng mạnh. Ngoài ra mối còn thích ăn gỗ có tẩm chất hấp dẫn khác chiết xuất từ một số loài nấm.
    Đặt hộp nhử mối ở các vị trí yên tĩnh, vào mùa hè, cứ có đường mối ở đâu, cậy ra thấy mối xuất hiện là có thể đặt hộp ở đó. Khi có nhiều nơi mối xuất hiện thì chọn điểm đặt ở góc nhà sát mặt đất là tốt nhất. Đặt ở vị trí nào cũng cố gắng hạn chế ảnh hưởng đến mỹ quan và sự sinh hoạt bình thường, lưu ý cả đến việc thuận tiện cho việc phun thuốc. Mùa đông tránh đặt ở những nơi gió lạnh, mối chỉ tập chung ở nơi ẩm kín gió.
    Khi đã có mối xông ở đống gỗ, đống giấy…với khối lượng tương đương với khối lượng hộp nhử thì không không phải như mối nữa mà tiến hành phun thuốc luôn.
    Khi đặt mồi cần chú ý phát hiện hết các vị trí mối đã xâm nhập tập chung như tủ hồ sơ lưu lâu không mở hoặc các đống phế thải phía ngoài ngôi nhà; vì mối ngoài yêu cầu thức ăn còn yêu cầu về mặt sinh thái ổn định an toàn đối với các thiên địch. Để sót những điểm trên việc nhử sẽ gặp khó khăn.

Phun thuốc

    Thuốc Diệt mối tận gốc có dạng bột mầu nâu hồng, không diệt mối ngay tại nơi phun thuốc mà mối về tổ mới chết và gây chết cả hệ thống tổ. Để đạt được mục đích này yêu cầu càng nhiều mối dính thuốc chạy được về tổ càng tốt. Do đó thao tác phun rất quyết định. Chỉ cần những sai sót như: đặ hộp mồi sau khi đã phun thuốc lấp mất đường về của mối hoặc không phun chặn trước, để mối rút chạy trước rồi mới phun v.v… đều không đạt hiệu quả mong muốn.
    Mối rất mẫn cảm với ánh sáng, khi mở buồng hoặc kho đang tối thì phải tiến hành phun thuốc ngay vì khi cường độ ánh sáng thay đổi môi lính báo động , mối thợ liền rút chạy, cố nhiên do đường rút hẹp nên mối không thể rút được nhiều nhưng đưới đáy hộp nhử có rất nhiều mối do đó phải phun chặn trước.
    Mối sau khi bị dính thuốc là rút chạy về tổ, mối lính có khả năng phát hiện có mùi lạ không cho vào tổ song với số lượng hàng vạn cá thể đồng thời kéo về thì không lực lượng nào ngăn cản được. Chính vì đặc điểm này, trong một công trình phải phun các hộp nhử cũng như các điểm mối ra trong cùng một buổi.
    Mối sau khi bị nhiễm thuốc, mất khả năng nhận biết đồng loại, nên mối lính thường cắn những con cản đường. Chúng lăn ra chết trong tổ. Theo bản năng những con khoẻ trong tổ tha xác những con đã chết vứt ra cạnh tổ, song chỉ một bộ phận mối chết được đưa ra một góc trong tổ. Phần lớn những con tha xác đồng đội bị nhiễm nhanh hơn qua đường miệng. Chúng nằm chết la liệt trong tổ. Từ trung tâm tổ mối phát đi tín hiệu thu quân, các tuyến mối đi kiếm ăn bên ngoài, mặc dầu không bị phun thuốc cũng đều rút về tổ, chỉ để lại một ít mối lính ở lại, song mối lính không tự ăn gỗ được nên 6-7 ngày là chết đói và trước hết là chết khát. ở vị trí ẩm, chúng cũng không sống quá 15 ngày. Dựa vào đặc điểm này, chúng ta có thể kiểm tra kết quả của việc diệt mối. Chỉ cần kiểm tra ở những vị trí không phun thuốc, đường mối bị khô, chỉ có mối lính sống thoi thóp hoặc đã chết khô là đạt yêu cầu. Nếu sau 10 ngày từ khi phun thuốc vẫn còn mối lao động đi ăn cùng với mối lính là chưa đạt yêu cầu.
    Tổ mối có sự cân bằng sinh thái riêng, về mùa hè trong tổ mối mát hơn ở ngoài 6-7oC; về mùa đông khi nhiệt độ bên ngoài xuống trên dưới 100C, nhiệt độ bên trong tổ mối vẫn đạt 18-20oC. Khi có một lượng lớn xác mối thối rữa trong tổ, sự cân bằng sinh thái bị phá vỡ, nấm hoại sinh phát triển. Chỗ nào mối chết nhiều, sợi nấm như sợi bông phát triển càng dày đặc. Tổ mối nhà bình thườngkhông có cá thể hoặc sợi nấm phát triển. Khai quật những tổ mối sau 7-10 ngày kể từ khi phun thuốc sẽ thấy hiện tượng sợi nấm bao trùm tổ. Điều này cho phép rút ra những nhận xét về mặt kỹ thuật. Diệt mối bằng thuốc lây nhiễm vừa có tác động hoá học vừa có tác động sinh học. Qúa trình xác mối thối rữa, mọc nấm đã góp phần làm cho hệ thống tổ mối bị tiêu diệthoàn toàn. Phương pháp này có thể áp dụng được trong cả năm.
    Khi phun thuốc cần mang theo khẩu trang và găng tay, sau 2-3 ngày dọn bỏ hộp nhử. Mối chết trong lòng đất nên không gây ô nhiễm môi trường, khi tiến hnàh đơn giản, không cần dùng đến các dụng cụ phức tạp, không cần đào bới nền công trình nên ít tốn kếm công sức, kinh phí và mọi người có thể tự làm.

Nhiều nhà thuốc chống mối mọt, ẩm mốc cho Đông dược bằng cách xông lưu huỳnh. Hợp chất mà nó tạo ra nếu tồn dư nhiều trong cơ thể có thể dẫn đến ung thư.
Một người dân sống ở khu phố Đông y (đường Hải Thượng Lãn Ông, quận 5, TP HCM) cho biết thỉnh thoảng lại bị sặc và nhức đầu khi ngửi phải mùi nồng của hơi thuốc súng trộn lẫn mùi đặc trưng của Đông dược. Mùi lạ này bay ra từ các cơ sở Đông y đang xông lưu huỳnh để bảo quản thuốc.

Do mặt bằng chật hẹp, các hiệu thuốc dùng cách bảo quản nhanh gọn và rẻ tiền nhất: Hễ thuốc ẩm mốc, có sâu mọt thì đổ vào thùng phuy hoặc thùng xốp và cho lưu huỳnh vào xông. Khi mở nắp ra, hơi lưu huỳnh bốc lên nồng nặc cả khu vực, làm nhiều người bị nhức đầu, chóng mặt…

Có 2 cách xông lưu huỳnh: Đặt bột lưu huỳnh trong chảo gang, đốt lửa ở dưới để hóa chất bay hơi diệt côn trùng, vi khuẩn; thường dùng để xông thuốc hoặc nhà kho chứa thuốc. Cách thứ hai hay dùng hơn: Đặt lưu huỳnh dạng rắn trong thùng chứa thuốc, hơi lưu huỳnh tỏa ra diệt hết sâu mọt, nấm mốc. Vì đây là phương pháp dân gian nên người ta xông theo thói quen, không ai quản lý liều lượng. Chủ một cửa hiệu nửa đùa nửa thật: “Mấy thứ đó từ từ bay hơi hết, lo gì”!

Thuốc chữa bệnh thành thuốc độc

Theo thạc sĩ Trần Văn Trễ, Trưởng khoa Dược, Viện Y dược học Dân tộc TP HCM, thuốc Đông y làm từ cây cỏ, động vật và khoáng vật nên dễ hút ẩm, là môi trường thích hợp cho sâu mọt, nấm mốc phát triển. Tuy nhiên, việc xông lưu huỳnh để kéo dài thời gian bảo quản thuốc rất nguy hiểm.

Lưu huỳnh bị đốt cháy sẽ thành SO2, là chất tẩy mạnh giúp tiêu diệt được nấm mốc, sâu mọt. Tuy nhiên, trong quá trình xông, lưu huỳnh sẽ lưu lại trên thuốc làm thuốc bị cứng, thay đổi màu sắc, mùi vị và giảm hoạt chất. Ngoài ra, SO2 gặp hơi ẩm trong phổi sẽ thành H2SO3 (axit xunfurơ) – một chất ôxy hóa, ảnh hưởng đến phổi và hệ thần kinh nên rất độc với người trực tiếp bào chế thuốc.

Một chuyên gia về Đông dược cho hay, khi dược liệu bị xông, sấy thì phân tử SO2 và SO3 sẽ ngấm vào thuốc. Chúng kết hợp với H2O tạo thành axit xunfuric, kết hợp với các chất khác trong dược liệu tạo thành những tinh thể có độ bền vững cao, nếu tồn dư nhiều trong cơ thể có khả năng gây ung thư. Nhiều người uống Đông dược phản ánh thuốc bị chua, có mùi lưu huỳnh do dược liệu bị nhiễm lưu huỳnh và thuốc trừ sâu quá nhiều.

Đến nay, Việt Nam chưa có công trình nghiên cứu nào về tác hại của lưu huỳnh trong thuốc Đông y đối với sức khỏe người bệnh, cũng chưa có quy định, tiêu chuẩn cụ thể để kiểm soát liều lượng chất này trong thuốc.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Thu Vân, Phòng Thí nghiệm hóa phân tích, Đại học Bách khoa TP HCM, cho biết Cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm Mỹ từng cảnh báo, đã có 19 trường hợp bị chết do ăn xà lách được phun SO2 để bảo quản. SO2 gây ra bệnh hen suyễn nghiêm trọng đối với số người này. Mỹ cũng khuyến cáo rằng các thực phẩm có nồng độ SO2 lớn hơn 10 ppm (mười phần triệu) phải được ghi rõ trên nhãn để người tiêu dùng biết.

Theo thạc sĩ Trần Văn Trễ, Viện Y dược học Dân tộc TP HCM, đang bảo quản thuốc bằng nhiệt độ không cần dùng đến lưu huỳnh.

Quảng Nam phải bỏ ra hàng chục tỷ đồng để diệt mối. Tại TP.HCM, nhiều công trình kiến trúc cổ có nguy cơ sụp đổ vì mối. Sắp có chiến dịch lớn diệt mối trên cả nước. UBND tỉnh Quảng Nam vừa trích kinh phí gần 15 tỷ đồng để tập trung xử lý, …

Tổ mối có cấu trúc thông khí rất tốt. Không khí bên ngoài luồn vào tổ qua các lỗ trên mặt đất.

Ban đầu không khí sẽ lạnh lại, sau đó tiếp xúc với bầy mối ở sâu bên trong nên nóng dần lên, nhẹ hơn và thoát ra ngoài. Chính vì vậy tại Mali, các đền thờ Hồi giáo được xây dựng theo thiết kế rất giống với tổ mối.

Để xây tổ, mối có thể đùn đất lên từ dưới độ sâu 20 mét, nên cứ quan sát tổ mối người ta có thể tìm thấy dấu vết các khoáng chất và kim loại quý.

Tại bờ biển Ngà, đất tổ mối gồm hỗn hợp đất, nước bọt và phân của mối được dùng làm bột chỉnh hình chữa sai khớp. Người dân ở đây cũng sử dụng hỗn hợp này làm thuốc chữa bệnh thuỷ đậu và bệnh quai bị. Ngoài ra, ở đây cũng như ở Benin, mối còn là món ăn rất được trẻ em ưa chuộng.
T
ại Trung Phi, bộ tộc Zakara xem thông điệp của mối như những lời sấm truyền. Để giải đáp một vấn đề gây nhiều tranh cãi, họ để một cây gậy suốt cả ngày trên miệng tổ mối. Tuỳ theo mối ăn gậy đến mức nào mà họ sẽ có câu trả lời.

Ở Burkina Faso, khi đất nông nghiệp đã bạc màu trơ cứng ra như đá, người dân trộn mối với phân hữu cơ và nhồi vào các lỗ đào trên mặt đất. Mối sẽ tạo ra vô số hầm hào dưới lòng đất giúp đất dẫn nước tốt hơn trong mùa mưa.

Bộ máy tiêu hoá của mối (chiếm 70% trọng lượng cơ thể) hoạt động giống như nhà máy hoá chất. Khi làm tổ, mối đã giữ lại vật chất hữu cơ khiến quá trình khoáng hoá chậm lại và các hợp chất khó phân huỷ sẽ phân huỷ dễ dàng hơn, giúp cho cây trồng tốt hơn. Cấu trúc tổ mối cũng giúp giữ cho đất đai ít bào mòn và rửa trôi.

Trong số 2.666 loài mối trên thế giới, thật ra chỉ có 6 loài phá hoại nhà cửa.

Trong một nghiên cứu mới đây, Tiến sĩ Scotter Terner, Đại học Pullic Syracuse, New York đã đưa ra giả thuyết cho rằng trong quá trình ăn, cơ thể của loài mối chuyển đổi thức ăn được hấp thụ thành CO2 và khí mêtan.

Đây là hai loại khí chính gây ra hiệu ứng nhà kính ngày nay.

Theo các chuyên gia nghiên cứu, ngày nay loài mối phát triển rất mạnh, hiện diện ở khắp nơi, từ rừng già, thành thị, nông thôn, thậm chí đến cả hoang mạc.

Lượng khí thải của chúng đã tăng 5-30% so với trước đây.

Nghiên cứu này được Viện Quan sát Địa cầu (The Earth Watch Institution) tài trợ.

Termites“Mối không chỉ tấn công các công trình bằng gỗ mà còn phá hoại cả các kiến trúc bằng đá, đất nung. Có tổ mối như ở lăng Tự Đức, chỉ trong 8 ngày đã đùn cao tới 1,6 m, làm rạn nứt công trình bên trên.

Mối làm tổ dưới đất cũng có thể gây lún đổ nghiêng, đổ sập các công trình trên bề mặt…”.
Ông Phan Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, cho biết: “Mỗi năm Trung tâm đầu tư từ 500 đến 700 triệu đồng thực hiện các đề tài chống mối, chống rêu phong. Tuy nhiên chừng ấy kinh phí chỉ đủ tập trung cho 10 công trình quy mô tại khu vực chính, còn lại các nơi khác, chủ yếu vẫn là phòng ngừa…”.

Theo ông Dũng, do tác động của mưa nắng, thời tiết, nhiều kiến trúc tại đây đã xuống cấp trầm trọng. Vì thiếu kinh phí, hiện mới có 40 công trình được khắc phục, còn những nơi khác, nơi nào mục nát quá đành… giới hạn khách vào tham quan trong những ngày mưa to gió lớn (!).

Chỗ nào cũng mối

Theo một điều tra gần đây, tỉnh TT - Huế có 41 loại trong tổng số 82 loại mối có tại Việt Nam, 11 trong số đó thường xuyên xuất hiện, phá hoại di tích cổ cố đô Huế.

TS Nguyễn Tân Vương (Trung tâm nghiên cứu phòng trừ mối - Viện khoa học Thuỷ lợi), cho biết kết quả khảo sát của Trung tâm từ những năm 94-95 cho thấy 100% công trình gỗ tại đây đều đã có dấu vết xâm thực của mối. Ở một số công trình, mối phá hoại phần cấu kiện chịu lực mái, móng nhà. Cộng thêm tác động xấu của thời gian, chiến tranh, những hư hại này khó lòng phục hồi nguyên trạng được.

Mối ở Huế chia làm 5 nhóm, trong đó có 3 nhóm chính. Nguy hiểm nhất là nhóm Cototermes, ăn vào cấu kiện gỗ chịu lực như cột trụ bằng gỗ lim, vật phẩm trang trí treo trên tường… Tổ của loài mối này rất đông, phá hoại mạnh, đặc biệt chỗ mối ăn lại không trùng với nơi ở của nó nên rất khó tiêu diệt chúng. Nhóm hai, mối Globitermes, chỉ làm tổ ngoài gốc cây, hàng ngày bay vào “tấn công”, rất khó phát hiện và xử lý. Loại thứ 3, mối Microerotermes và phân họ Macrotermes-tinac làm tổ chân tường, đầu gỗ, thuận lợi cho việc tìm diệt.

“Nước đổ lá khoai”

Trước thực trạng mối tại đây, năm 1995, thông qua tổ chức UNESCO, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế đã xử lý toàn bộ các công trình kiến trúc gỗ trong quần thể di tích, đặc biệt là các công trình nằm trong kế hoạch tu bổ, tôn tạo bằng một số phương pháp diệt mối của Viện khoa học Lâm nghiệp như phương pháp lây nhiễm, phụt thuốc.

Năm 1997, tập đoàn Rhône Poulenc (Pháp) đã giúp đỡ trực tiếp cho việc phòng chống mối nền, cấu kiện gỗ tại Hiển Lâm Các (Đại Nội Huế)… với công nghệ mới đã được áp dụng tại nhiều nước trên thế giới. Quá trình xử lý mối được kết hợp đồng bộ với công tác hạ giải, trùng tu, bảo quản công trình, cấu kiện bằng các hoá chất như PBB, PMD4, Penzoa Cypermethrine - Termidor (Pháp…). Các biện pháp chống mối thông dụng như dùng sơn ta, lập rào cản mối cho nền công trình, kiểm tra nguồn lây nhiễm… cũng được áp dụng.

Bất chấp mọi nỗ lực của nhà khoa học, mối vẫn tiếp tục xâm lăng các công trình của khu di tích độc nhất vô nhị này.

Đâu là giải pháp ?

Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế đã đề ra một số giải pháp như: Tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm những phương pháp chống mới hiệu quả hơn, đặc biệt các phương pháp vi sinh, ngăn chặn, xử lý sự phát triển của các loại nấm và côn trùng có hại, lấy gỗ quý phục vụ việc tôn tạo di tích, vận động nhân dân địa phương tăng cường phòng chống mối thông qua việc làm sạch môi trường, dùng các biện pháp xử lý mối truyền thống…

Tuy nhiên, theo một số nhà khoa học, tính năng của tất cả các loại hoá chất đều chỉ có ảnh hưởng trong một thời gian nhất định, mà rất nhiều công trình nghệ thuật như ngai vàng, tranh tượng… trong trường hợp bị mối (liên tục phát triển) phá hoại sẽ không thể phục hồi.

Biện pháp phòng tránh mối để bảo vệ di sản cố đô Huế do vậy đòi hỏi thêm công sức đóng góp của nhiều nhà khoa học khác nữa nhằm giải quyết triệt để vấn đề này.

Kinh đô Huế - di sản văn hóa thế giới

Là kinh đô của triều đại nhà Nguyễn từ năm 1802 đến 1945 (xây dựng năm 1802, hoàn thành năm 1883), kinh thành Huế nằm trên bờ bắc dòng sông Hương, chu vi tới hơn 10 km.
Chính giữa là Hoàng thành, kiến trúc hình vuông, mỗi cạnh khoảng 600 m. Hàng trăm công trình kiến trúc đặc sắc đã được xây dựng tại đây. Qua hai cuộc chiến tranh, với tác động của thời gian, Hoàng thành đã bị hư hại nặng nề. Ngày nay, cố đô Huế đang được phục nguyên.

Tháng 12/1993, UNESCO chính thức ghi tên kinh thành Huế vào danh mục “Di sản văn hoá thế giới” trong cuộc họp lần thứ 17 tổ chức tại Columbia.

Hà Tây là mảnh đất còn khá nhiều làng quê cổ mang đậm giá trị lịch sử, văn hóa với các quần thể kiến trúc độc nhất vô nhị. Nhưng với tốc độ đô thị hóa đến chóng mặt, những quần thể kiến trúc ấy đang bị đe dọa. Sự thay đổi, biến dạng thậm chí đổ nát… khiến người ta không khỏi đau lòng, tiếc nuối.


Về Hà Tây, rảo bước trên những con đường làng bằng đá ong, ngắm mái đình cong cong cổ kính mới thấy đôi bàn tay cha ông ta thật tài hoa. “Nhà có nóc, làng có cổng”, mỗi ngôi làng ở Hà Tây đều được bảo vệ chở che bởi cổng làng - phần lớn được xây dựng từ đầu thời nhà Nguyễn.

Cổng làng Chi Quan (thị trấn Liên Quan, Thạch Thất) được xây dựng bằng loại đá ong đặc biệt quý hiếm khai thác ở xã Kim Quan gần đó. Cổng mang kiến trúc vòm, mái vẩy tạo thế uy nghi vững chắc. Khác với ở Chi Quan, cổng làng Văn Khê (Thanh Oai) lại nằm gọn trong bộ rễ của cây si, tạo cảm giác mát mẻ. Có cổng làng mang kiến trúc dân tộc như cổng làng Mông Phụ (Đường Lâm, thị xã Sơn Tây).

Theo sử sách ghi lại, làng Mông Phụ do người Việt cổ di cư từ vùng núi xuống đồng bằng sinh sống lập ra và cổng làng Mông Phụ được xây dựng vào năm 1553. So với các cổng làng khác thì cổng làng Mông Phụ kiến trúc giản dị hơn. Phần nề, tường xây đá ong trấn chít mạch, không “đao, đấu, diềm, mái”. Hai cánh cổng bằng gỗ lim “cánh dế” đặt trên hai cối bằng đá và hai bánh xe gỗ bọc thép...

Cổng làng không ẩn chứa hồn quê mà còn là chứng tích của thời gian và cả niềm tự hào dòng tộc. Ngoài cổng làng, Hà Tây còn trên 100 ngôi đình cổ kính với những quần thể kiến trúc khác nhau. Đình làng Mông Phụ, xã Đường Lâm (thị xã Sơn Tây, nằm trên một khoảng đất rộng.

Sân đình là một nút giao thông - ngã sáu xòe ra như quạt nan to về các xóm: Xui, Xây, Trung Hậu, Si và xóm Đình. Điều đặc biệt là dù xuất phát ở điểm nào (hoặc đến hoặc đi) người ta cũng không phải quay lưng lại một cách trực diện với hướng chính của cửa đình.

Những ngôi nhà cổ ở Đường Lâm được xem là mang đặc trưng của kiến trúc Việt - Mường. Ông Hà Văn Vĩnh, chủ một ngôi nhà cổ ở đây cho biết: “Phần nhiều các ngôi nhà ở đây đều có tường bằng đá ong rất dày, loại đá càng sương gió càng rắn chắc. Mái nhà được lợp bằng ngói ta, mùa hè dù nhiệt độ ngoài trời nóng nhưng trong nhà vẫn rất mát...”.

Nhà ở đây hầu hết đều có niên đại trên 200 tuổi, như nhà ông Nguyễn Văn Hùng ở xóm Xui (xây năm 1770), nhà ông Phan Văn Trực (xây năm 1800)...
Một thực tế đáng buồn là quần thể kiến trúc làng xã cổ ở Hà Tây hiện đang xuống cấp nghiêm trọng. Trước đây địa bàn tỉnh Hà Tây có trên 150 cổng làng thì nay chỉ còn lại khoảng 90 cổng, nhưng đã bị quét vôi làm mới một cách tùy tiện. Cổng làng Tri Lễ (Tân Ước, Thanh Oai) nay tàn tạ, lở lói, tường cổng có nhiều vết nứt rất rộng.

Ông Đặng Đình Lưu, một người cao tuổi ở thôn Chi Quan (Liên Quan, Thạch Thất) kể: “Trong những năm kháng chiến, cổng làng Chi Quan bị đạn pháo bắn phá gây hư hại nhiều. Phần rìa chân cổng bị vỡ mấy chục năm rồi không ai vá sửa. Dân trong làng muốn trùng tu, bảo tồn nhưng phân vân. Nên bảo lưu, chống sự tiếp tục xuống cấp, hay phải dùng vật liệu mới như vôi, xi măng, gạch... để thay thế, tân trang lại cổng?”.

Nhiều hộ dân đã phá bỏ nhà cũ để xây nhà mới với tường gạch, xi măng. Ngôi nhà cổ nào còn giữ được đến nay thì cũng bị sửa chữa chắp vá theo kiểu “tân cổ giao duyên”.

Ông Hà Văn Vĩnh, một nhà giáo về hưu chủ ngôi nhà cổ ở Đường Lâm, cho biết hiện ở làng Mông Phụ còn khoảng 50 ngôi nhà cổ, song tất cả đều trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Nhà ông Vĩnh cũng bị mối mọt làm hư hại, phần đầu hồi bị lún nứt rất nguy hiểm. Gia đình ông không biết cách trùng tu nên thường sử dụng vật liệu mới để thay thế…

Làm gì để cuộc sống hiện đại không làm mất đi vốn cổ? Đó là điều mà nhiều người đang lo ngại. Bà Vũ Thị Vọng - Trưởng ban Văn hóa xã Đường Lâm tâm sự: “Cánh cổng làng Mông Phụ hiện nay bị mối xông làm hư hỏng nặng. Chân cánh cổng xệ xuống không đóng mở được. Xã đang lo lắng tìm kinh phí trùng tu. Mong sao làng cổ được quan tâm nghiên cứu và bảo vệ hiệu quả để tồn tại và trở thành niềm tự hào của mỗi người dân...”

Thuốc trừ mối LENTRECK 40EC
Thuốc Diệt mối chuyên dụng cho nhà cửa và vườn cây. Hiệu quả cao.
Thành phần: Chlorpyrifos ---------- 400 g/lít
Hướng dẫn sử dụng:
Trừ mối cho nhà cửa:
Pha 15 - 20 ml trong 1 lít nước, quét hay phun lên phần gỗ và nền nhà tiếp giápnhau trước khi xây cất hay khi bị mối mọt tấn công.
Trừ mối cho vườn cây:
Pha 2-3 ml/1 lít nứơc, tưới hay phun thẳng lên phần cây cần bảo vệ hay tưới quanh gốc cây từ 1 - 1,5 lít dung dịchthuốc.

Đối với nhiều gia đình, tủ sách được xem như tài sản quý giá, đặc biệt là khi sưu tầm được nhiều quyển quý hiếm. Sử dụng và bảo quản tủ đúng cách, không chỉ giúp bạn giữ gìn sách sạch đẹp, mà còn kéo dài được tuổi thọ của sách.

Trước tiên, bạn cần quan tâm tới việc phòng chống các sâu bọ gây hại cho sách. Hãy cho vào các góc tủ vài viên long não để trừ gián. Để phòng và diệt  mối mọt, cần xử lý các vật liệu chứa sách bằng hóa chất Timberlife 16L. Trước khi xếp sách vở lên tủ hoặc kệ, bạn phải xử lý phun phủ toàn bộ bề mặt gỗ bằng bình bơm tay (bình xịt muỗi hay bình nhựa xịt nước hoa) hoặc dùng cọ quét khoảng 3 lớp loại dầu này lên bề mặt gỗ. Liều lượng là 1 lít cho khoảng 3 m2 bề mặt. Hiện nay loại dầu mối 50.000 đồng/lít có thể bảo vệ gỗ hoặc các vật liệu có dẫn xuất từ celluloz trong thời gian 5 năm. Nếu bạn sử dụng loại dầu chống mối rẻ hơn - loại 13.500 đồng/lít - thì khả năng bảo vệ chỉ khoảng 1 năm.

Khi thấy gián, kiến bạn nên dùng thuốc bột Trebon (phấn kiến) để tiêu diệt. Muốn diệt mối, bạn phải dùng thuốc dạng bột Termidor. Khi phun thuốc vào các khe tủ hay kệ, mặc dù các loại hóa chất này đều nằm trong danh mục cho phép sử dụng của Bộ Y tế, bạn cũng phải luôn luôn giữ an toàn tối đa cho người, gia súc và môi trường xung quanh. Tuyệt đối tránh để thuốc văng vào mắt và miệng, khi bị dính các loại thuốc này cần rửa ngay bằng xà phòng.

Phòng đọc nên trang bị hệ thống điều hòa không khí giúp bạn thoải mái khi đọc cũng như giữ độ ẩm không khí vừa phải cho tủ sách. Nếu không có điều kiện, bạn nên lắp quạt hút gió để lưu thông không khí trong phòng. Nếu trong nhà quá ẩm thấp thì nên dùng vôi bột để trong tủ sách nhằm hút bớt hơi nước và phải thay vôi định kỳ thì mới có hiệu quả. Đặc biệt vào mùa mưa, bạn phải chăm sóc các cuốn sách kỹ hơn, thường xuyên đem sách ra lau mốc và để nơi thoáng gió. Nếu không, sách lâu ngày sẽ rã hồ và keo, dẫn đến các tép sách sẽ bị sút dần.

Một số người thích làm gáy sách cho đẹp nên dùng xi ra đánh bóng. Điều này dễ tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển, đồng thời lại rất khó lau chùi cho sạch. Chỉ có cách thức duy nhất là bạn phải siêng lau sách, đặc biệt là những quyển quý hiếm thì da mới bóng láng và chắc bền. Bạn có thể dùng một tấm nỉ hay khăn mềm để lau sạch bụi cho sách. Trong tủ hay phòng chứa sách, bạn cũng không nên dùng bóng đèn tròn thắp sáng để sưởi ấm căn phòng vì như thế lâu ngày các trang sách sẽ trở nên giòn và dễ rách.

Bạn nên tránh đóng tủ hay kệ sách bằng các loại gỗ rẻ tiền như ván thông, ván ép hoặc cây dầu... vì mối mọt rất ưa thích các loại cây này. Các loại tủ hay kệ sắt, tủ bằng kẽm hay ngay cả bằng xi măng xây trong vách tường cũng không tốt lắm vì các loại vật liệu này dễ làm cho sách ẩm mau hư. Đối với các loại sách quý, tốt nhất là bạn nên sắm các tủ đựng bằng gỗ cẩm lai, gõ, trắc, giá tỵ hoặc bằng lăng... Các loại gỗ này vì rất cứng nên mối mọt khó có thể ăn được.

Mùa mưa thường hay xuất hiện các mối cánh, khi có ánh sáng chúng sẽ bay vào sách của bạn. Vì vậy, trong trường hợp này bạn nên lắp thêm trong phòng sách của mình một loại đèn diệt côn trùng.

Công trình Nhà liên hợp thuộc Dự án: “Bảo tồn, tôn tạo Khu di tích đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải” có vốn đầu tư hơn 680 triệu đồng, được Cty Mỹ thuật T.Ư-Bộ VHTT khởi công xây dựng vào tháng 9/2003.

Công trình Nhà liên hợp nằm ở thôn Hiền Lương, xã Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Linh, Ban quản lý dự án (QLDA) đầu tư bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử tỉnh Quảng Trị là đơn vị giám sát.

Nhà liên hợp được thiết kế 1 tầng, kiểu nhà sàn, diện tích xây dựng 173 m2. Về kết cấu: Nhà được chia thành 2 phần chính. Phần dưới là hệ móng đơn, khung, sàn bê tông cốt thép M200; phần trên là hệ cột gỗ lim kết hợp vì kèo gỗ nhóm 3 đỡ mái; tường bao che và tường ngăn làm bằng ván gỗ lim dày 20 mm.

Các giải pháp khác: Nền đúc bê tông; Sàn lát ván gỗ lim; mái lợp lá cọ, xà gồ thép hình U100 x 50 x 5; trần đóng ván gỗ; cửa đi, cửa sổ panô gỗ kính; cửa làm bằng gỗ lim, sơn màu gụ 3 nước. Sau gần 9 tháng thi công, đến tháng 5/2004, công trình hoàn thành và được các bên liên quan tiến hành nghiệm thu.

Tuy nhiên sau hơn 2 năm xây dựng, chưa đưa vào khai thác sử dụng, phục vụ khách tham quan thì ngôi nhà đã bị mối xâm hại nặng. Một số hạng mục công trình được phát hiện kém chất lượng, thi công không đúng với thiết kế.

Cụ thể, theo thiết kế, phần sàn nhà và các cột đều làm bằng gỗ lim, là loại gỗ nhóm 2 có khả năng chống chịu mối, mọt và điều kiện thời tiết khắc nghiệt…

Song thực tế tại nhà liên hợp phần cột trụ các chân cầu thang, một số cột trụ ngôi nhà và phần ván lát sàn đều bị mối đục khoét. Ngoài ra, mái nhà lợp bằng lá cọ đã hỏng nên mỗi khi trời mưa, sàn nhà biến thành một vũng nước. Đến nay ngôi nhà vẫn chưa bàn giao xong do các bên liên quan đang tiếp tục đùn đẩy cho nhau.

Cầu Hiền Lương, sông Bến Hải là một trong những địa danh lịch sử gắn liền với khát vọng hoà bình, thống nhất đất nước và cuộc kháng chiến chống Mỹ của cả dân tộc; nổi tiếng đối với bạn bè quốc tế. Nhưng điều đáng tiếc là có công trình vừa phục dựng xong, chưa kịp khai thác sử dụng thì vội đã xuống cấp.

Mối mọt sẽ không còn là nỗi phiền hà của con người nữa nếu các nhà khoa học thành công trong việc tìm ra nguồn năng lượng mới từ những sinh vật này. Một loại vi khuẩn trong ruột mối có khả năng chuyển hóa gỗ thành chất đường, có thể được sử dụng để chạy các ứng dụng, như ô tô
 
Hiện nay, một số các nguồn năng lượng thay thế như ethanol chỉ có thể sản xuất từ một số loại hoa màu nhất định, ví dụ như ngô. Nhưng trong quá trình sản xuất, chỉ có phần hạt là được sử dụng; còn các bộ phận khác như thân, cuống, lá người ta cần phá vỡ cấu trúc của cellulose - một loại phân tử rất phức tạp, thành chất đường trước khi chuyển hóa thành năng lượng.

Vi khuẩn có thể giúp biến khả năng trên thành hiện thực vì chúng tiết ra một loại enzyme phá vỡ cấu trúc của cellulose và các phức hợp khác. Các nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Năng lượng sinh học Mỹ (JDI) đang tiến hành thử nghiệm trên 100 mẫu vi khuẩn khác nhau trong ruột mối để hiện thực hóa khả năng trên.

Các nhà nghiên cứu đã xác định được hai loại vi khuẩn tiết ra enzyme phân hủy gỗ. Theo Phil Hugenholtz, đồng tác giả của bài viết về công trình này trên tạp chí Nature, một trong hai loài vi khuẩn trên, loài fibrobacters có họ hàng với một loại vi khuẩn khác có khả năng phân hủy cellulose tìm thấy trong ruột bò. Loại vi khuẩn này cũng đang được nghiên cứu để ứng dụng vào quá trình sản xuất năng lượng có nguồn gốc sinh học.
Tuy nhiên, theo Eddy Rubin - Giám đốc của JGI: “Ứng dụng quy trình trên vào sản xuất trên quy mô công nghiệp không hề dễ dàng. Mối có thể chuyển hóa mi-li-gram chất lignocelluloses thành đường lên men nhưng quy mô hóa quá trình này để phục vụ cho việc sản xuất năng lượng sinh học lại là chuyện khác. Muốn thực hiện được điều đó, các nhà nghiên cứu cần tiến hành nhiều công trình khác để xác định nhóm gien có khả năng phá vỡ các cấu trúc cellulose.” 

Chớp mắt và bạn sẽ trượt mất cảnh tượng này: một con mối tầm thường Termes panamensis táp bộ hàm của nó với tốc độ vượt qua mọi cử động vận hành bằng năng lượng cơ trên trái đất.

Khi quay phim bộ hàm của mối ở mức 40.000 hình/giây, Marc Seid và Jeremy Niven ở Viện nghiên cứu nhiệt đới Smithsonian ở Panama đã cho thấy chúng đạt tốc độ 70,4 mét mỗi giây - dẫu trên một khoảng cách chỉ là 1,76 milimét.

Khi bị kẻ xâm lăng đe dọa, mối khép hai hàm với nhau bằng cách sử dụng 4 bó cơ lớn đến mức chúng lấp đầy một nửa khoảng không trong đầu con vật. Lực phát ra cực mạnh phả vào mặt kẻ xâm lược, giúp mối bảo vệ được tổ của mình trong không gian chật hẹp của cái hang.